Gözlük reçetesinde en çok karıştırılan üç temel ifade SPH, CYL ve AXIS’tir. Bu değerler birlikte okunduğunda, kişinin kırma kusurunun türü ve düzeyi anlaşılır. SPH temel odak gücünü, CYL astigmatizma için gereken ek gücü, AXIS ise bu düzeltmenin hangi açıya yerleştirileceğini gösterir (American Academy of Ophthalmology [AAO], 2023; Association of Optometrists [AOP], n.d.).
Reçeteyi doğru okumak; doğru cam tasarımı, doğru merkezleme ve daha iyi görsel konfor için kritik önemdedir. Tek bir değere bakarak karar vermek yerine SPH-CYL-AXIS bütünlüğüyle değerlendirme yapmak gerekir. Ayrıca işaretler (+/-), düzeltmenin yönünü belirtir ve klinik anlamda farklı kırma kusurlarına karşılık gelir (NHS, 2024).
SPH Nedir?
SPH (Sphere), sferik cam gücünü ifade eder ve diyoptri (D) ile yazılır. Reçetedeki “-” işareti genellikle miyopiyi, “+” işareti ise hipermetropiyi gösterir. Sayının mutlak değeri arttıkça ihtiyaç duyulan optik düzeltme gücü artar (AAO, 2023; NHS, 2024).
- -1.00 SPH: Hafif miyopi düzeltmesi
- -4.00 SPH: Daha yüksek miyopi düzeltmesi
- +1.50 SPH: Hipermetropik düzeltme
CYL Nedir?
CYL (Cylinder), astigmatizma düzeltmesi için gereken ek gücü belirtir. Astigmatizma varsa bu kutuda bir değer bulunur; yoksa boş bırakılabilir veya “DS” gibi yalnızca sferik düzeltme belirten notlar görülebilir (AOP, n.d.). CYL değeri de diyoptri cinsindendir ve reçete yazım sistemine göre artı ya da eksi formatta verilebilir.
SPH tek başına resmi tamamlamaz; astigmatizma varsa CYL mutlaka değerlendirilmelidir.
Türk Optisyenlik Akademisi
AXIS Nedir?
AXIS, CYL ile birlikte anlam taşır ve astigmat düzeltmesinin cam üzerinde hangi açıya yerleştirileceğini gösterir. Değer aralığı 1–180 derecedir. Buradaki sayı “güç miktarı” değil, yalnızca düzeltmenin yönünü ifade eder (AOP, n.d.; Specsavers, n.d.).
- AXIS 90: Dikey eksene yakın yerleşim
- AXIS 180: Yatay eksene yakın yerleşim
- Not: AXIS tek başına yazılmaz; CYL değeriyle birlikte okunur.
Reçete Nasıl Birlikte Okunur?
Örnek bir satır: -2.00 / -0.75 x 170
- SPH -2.00: Miyopik temel düzeltme
- CYL -0.75: Astigmatizma için ek güç
- AXIS 170: Astigmat düzeltmesinin açı yönü
Bu üç değer birlikte camın optik davranışını belirler. Doğru görüş performansı için yalnızca reçete değil; PD (pupiller mesafe), montaj yüksekliği ve çerçeve uyumu da doğru olmalıdır (AAO, 2023).
Sık Yapılan Hatalar
- AXIS değerini “numara büyüklüğü” sanmak
- CYL varsa AXIS’e bakmadan cam seçmek
- SPH’ye bakıp astigmat düzeltmesini ihmal etmek
- Sağ/sol göz (OD/OS) değerlerini karıştırmak
Sonuç
SPH, CYL ve AXIS; reçetenin temel optik dilidir. Bu üçlü doğru yorumlandığında, kişiye uygun cam seçimi ve yüksek görsel konfor mümkün olur. Özellikle astigmatizmalı reçetelerde CYL-AXIS eşleşmesine dikkat etmek, adaptasyon sürecini belirgin biçimde iyileştirir.
Kaynakça
American Academy of Ophthalmology. (2023, April 18). How to read an eyeglasses prescription. https://www.aao.org/eye-health/glasses-contacts/how-to-read-eyeglasses-prescription
Association of Optometrists. (n.d.). Your prescription explained. https://www.aop.org.uk/advice-and-support/for-patients/sight-tests/your-prescription-explained
NHS. (2024). Visiting an optician. https://www.nhs.uk/nhs-services/opticians/visiting-an-optician/
Specsavers. (n.d.). Your glasses prescription explained. https://www.specsavers.co.uk/glasses/your-prescription
